Społeczeństwo

RELIGIJNOŚĆ W DOBIE DEGLOBALIZACJI I REWOLUCJI CYFROWEJ. SZKIC Z ZAKRESU SOCJOLOGII RELIGII I KATOLICKIEJ NAUKI SPOŁECZNEJ

Krzysztof Adamski — 2026-02-12

This text seeks to map the conceptual groundwork necessary for diagnosing the religiosity of contemporary society, both in Poland and worldwide, in the era of the digital revolution. This revolution is marked by the rapid rise of social media and their owners, who possess instruments of influence over the public sphere, political power, and religious life that are at once extraordinarily precise and overwhelmingly powerful. The erosion of the classical secularization thesis has given rise to optimistic claims by leading sociologists of religion about the “return of God” to social life in modern societies. Yet the present reality appears to challenge this optimism. Rather than witnessing a revival of faith, we are confronted with frequent religious manipulations and a surge of irrationalism. In this context, what stance should the Church adopt within the framework of a proposed new social teaching? Should Christianity of the future exist as a creative minority, or should it seek to “reclaim” the lost Christianitas, amid a growing climate of apathy among the once-devout masses of Catholics and Christians of other major denominations?

RELIGIA I WIARA W SPOŁECZEŃSTWIE XXI WIEKU - TRADYCJA CHRZEŚCIJAŃSKA JAKO FUNDAMENT ROZWOJU SPOŁECZNEGO I GOSPODARCZEGO

Piotr F. Borowski — 2026-02-12

Artykuł analizuje trwałą rolę religii i wiary we współczesnym społeczeństwie XXI w., podkreślając tradycję chrześcijańską jako fundament rozwoju społecznego i gospodarczego. Wy¬różnia trzy kluczowe filary cywilizacji chrześcijańskiej: filozofię grecką, prawo rzymskie i ety¬kę chrześcijańską. Filozofia grecka, szczególnie myśl Arystotelesa i Platona, kształtuje krytyczne myślenie, refleksję moralną oraz dążenie do cnoty, dostarczając narzędzi do rozwoju osobistego i obywatelskiego. Prawo rzymskie tworzy ramy dla sprawiedliwości, ładu społecznego oraz posza¬nowania praw jednostki i wspólnoty, zapewniając stabilność i przewidywalność życia publicznego. Etyka chrześcijańska, oparta na naukach Jezusa Chrystusa, akcentuje miłość, odpowiedzialność i solidarność, kształtując postawy moralne i spójność społeczną. Integralnym elementem tej trady¬cji jest postać św. Piotra, który stanowi wzór „przywódcy służebnego” – jego przywództwo, oparte na służbie, pokorze i odpowiedzialności wobec wspólnoty, stanowi ponadczasowy przykład dla współczesnego przywództwa. Jego życie pokazuje, że prawdziwa siła lidera nie wynika z władzy czy autorytetu, lecz z dojrzałości duchowej, zaufania Bogu i gotowości do służby innym. Integracja filozofii greckiej, prawa rzymskiego i etyki chrześcijańskiej, wzbogacona przykładem św. Piotra, dostarcza kompleksowego modelu dla współczesnych społeczeństw, łącząc rozwój gospodarczy z wartościami moralnymi, promując odpowiedzialne przywództwo i dobro wspólne. Takie podej¬ście podkreśla znaczenie dziedzictwa kultury chrześcijańskiej w stawianiu czoła współczesnym wyzwaniom społecznym, gospodarczym i etycznym.

DEHUMANIZACJA CZŁOWIEKAW KONTEKŚCIE ANTROPOMORFIZACJI TECHNOLOGII THE DEHUMANIZATION OF HUMANSIN THE CONTEXT OF THE ANTHROPOMORPHIZATION OF TECHNOLOGY

Michał Jasłowski — 2026-02-12

Artykuł opisuje dwa zjawiska związane ze sztuczną inteligencją: deepfake oraz ideę sztucznej osoby w kontekście etycznej analizy w ramach katolickiej nauki społecznej. Jako punkt wyjścia do niniejszej analizy wybrano racjonalność, cielesność oraz relacyjność, czyli wymiary osoby ludzkiej jako podmiotu etycznego. Wskazano na wybrane zagrożenia dla integralności człowieka w ramach tych wymiarów. Jako zagrożenie dla ludzkiej racjonalności opisano zjawisko trudności rozpoznawania deepfake’ów wraz ze spadkiem zaufania do jakichkolwiek informacji oraz z łatwością generowania tego typu materiałów przez powszechnie dostępne narzędzia AI, prowadzące do narastającego zagrożenia kryzysem prawdy. Jako zagrożenie dla ludzkiej cielesno¬ści opisano zjawisko cyfrowej kradzieży tożsamości z wykorzystaniem narzędzi AI, prowadzące do kryzysu ludzkiej godności i poczucia bezpieczeństwa. Jako zagrożenie dla relacyjności opisano zjawiska wykorzystywania systemów AI jako substytutu towarzysza w myśl idei sztucznego czło¬wieka, co wzmacnia rozkład relacji społecznych i zamyka człowieka w wewnętrznej pustce i braku wzajemności. Celem artykułu jest w pierwszej kolejności próba opisu wymienionych zagrożeń, ale również odpowiedzi na nie poprzez podkreślenie ludzkiej integralności i godności.

OBLICZA BIEDY, WYKLUCZENIA I MILCZĄCEJ CODZIENNOŚCI

Jarosław Sempryk — 2026-02-12

: The article is situated within the framework of critical sociological analysis, focusing on the experiences of individuals whose voices remain marginalized within dominant narratives of success and self-reliance. In line with P. Bourdieu’s theory, poverty and social exclusion are understood as structural outcomes of unequal access to various forms of capital, rather than as personal failures. From Z. Bauman’s perspective, exclusion signifies the creation of categories of “superfluous” people within the logic of late-modern consumer societies. At the same time, as U. Beck argues, marginalization results from the privatization of risks and social costs in the “risk society.” Its persistence is reinforced by political decisions, dominant discourses, stereotypes, and culturally embedded prejudices. Equally important is social indifference, which J. Habermas interprets as a communication deficit in the public sphere. The aim of this study is to reconstruct and critically analyze the dynamics of exclusion in both Polish and global contexts. The analysis addresses institutional mechanisms of marginalization as well as survival strategies and forms of resistance developed by excluded individuals. Rather than proposing simplistic solutions, the text seeks to inspire reflection, foster sociological imagination (C. W. Mills), and cultivate ethical and political sensitivity toward inequality.

FAITH, ETHICS, AND SPIRIT: THE FRANCISCAN GENERATIVE TRIAD FOR A TELEOLOGICAL GOVERNANCE OF CONTEMPORARY ECONOMY

Oreste Bazzichi — 2026-02-12

Niniejszy esej proponuje „triadę generatywną” – złożoną z wiary, etyki i ducha – nie jako zwykłą abstrakcję moralną, lecz jako rygorystyczny paradygmat interpretacyjny i normatywny, niezbędny do odbudowy zarządzania i technologii w okresie naznaczonym głęboką „płynnością” społeczną, kruchością instytucjonalną, kryzysem sensu i rosnącym zapotrzebowaniem na zaufanie „obywatelskie”. Poprzez systematyczną integrację perspektywy ekonomii franciszkańskiej triada ta zostaje sformułowana jako współczesne tłumaczenie średniowiecznej matrycy fraternitas-fides. Matryca ta, która historycznie rządziła narodzinami Monti di Pietà i rynku europejskiego, zostaje tutaj przywrócona, aby zaoferować leksykon ekonomiczny zdolny do przekroczenia dychotomii między wydajnością a dobrem wspólnym. W tej perspektywie wiara przekłada się na zaufanie relacyjne (fides), etyka na praktykę braterstwa, która uznaje drugiego i jego sprawiedliwość, a duch na służebne przywództwo zdolne do ożywienia struktur technicznych i organizacyjnych. Druga część pracy operacyjnie odnosi te ramy teoretyczne do czterech emblematycznych postaci XX w., rozumianych jako prawdziwi architekci społeczności: Amadeo Peter Giannini, który przekształcił kredyt w narzędzie emancypacji maluczkich i obywatelstwa ekonomicznego, instytucjonalizując koncepcję świętego kredytu w skali globalnej; Guglielmo Marconi, który pojmował komunikację nie jako zwykłe panowanie techniczne, ale jako duchowy i uniwersalny most jednoczący narody; Adriano Olivetti, który na nowo przemyślał przedsiębiorstwo jako integralną wspólnotę, gdzie piękno i kultura są integralną częścią godności pracy; Ennio Doris, który odrzucił finanse cyfrowe poprzez bliskość człowieka (Family Banker®), pokazując, jak technologia może być przedłużeniem opieki, a nie jej negacją. Analiza pokazuje, jak kredyt, komunikacja, przedsiębiorczość i finanse mogą przekształcić się w infrastruktury bogactwa społeczności. Dzieje się tak, gdy innowacje technologiczne i zarządcze nie odpowiadają wyłącznie logice ekstrakcyjnej, ale są podporządkowane godności osoby i sprawiedliwości relacyjnej, generując dynamiczną komplementarność między stabilnością gospodarczą a wartością społeczną.

PSYCHOLOGICZNY OBRAZ CZŁOWIEKAW MYŚLI FILOZOFICZNEJ OD XVI DO XIX W.

Beata Raszczyk — 2026-02-12

Modern philosophers contributed to a fuller and deeper understanding of the psychological picture of man. Each of them made a personal, individual contribution to the pantheon of knowledge about basic human mental processes. Descartes emphasized the role of self-awareness and autonomous thought, Locke added to the image of man the inner sense, which influences individual perception of reality, Hume, in turn, emphasized the role of imagination and memory in the perception of reality, and Kant strongly linked the senses with reason as the wholeness of the person. The above analysis confirms the deep roots of psychology in philosophical currents

KONCEPCJE DZIAŁALNOŚCI OŚWIATOWEJ TADEUSZA CZACKIEGO

Andrzej Tomko — 2026-02-12

Tadeusz Czacki urodził się 28 sierpnia 1765 r. w Porycku na Wołyniu. Zmarł natomiast 8 lutego 1813 r. w Dubnie na Wołyniu. Był członkiem Komisji Edukacji Narodowej, a także współtwórcą Konstytucji 3 Maja. Znany jest nie tylko z działalności gospodarczej czy prawniczej, ale nade wszystko oświatowej. Był współzałożycielem warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, ale również głównym pomysłodawcą i organizatorem Liceum Krzemienieckiego.

REPRESJE ZE STRONY WŁADZ PAŃSTW KOMUNISTYCZNYCH WOBEC OSÓB DUCHOWNYCH – ZARYS PROBLEMU

Piotr Kaczmarek — 2026-02-12

Communism was one of the three major totalitarian systems that, in the twentieth century, came to dominate primarily the Central and Eastern regions of Europe. One of its defining features was atheism and its struggle against religion – especially Christianity, whose adherents constituted a significant majority of the European continent. To achieve this goal, the communists primarily targeted Church hierarchs and other members of the clergy, persecuting them and subjecting them to severe repression. This article presents examples of some of the most well-known cases of repression against clergy by the authorities of communist states. It addresses, among other topics, the trial of Archbishop Jan Cieplak of Mohilev in 1923, as well as the issue of repression against individual clergymen in Central and Eastern European countries other than the Union of Soviet Socialist Republics.

Parmy Olson, Supremacy: AI, ChatGPT and the race that will change the world, Pan Macmillan (Macmillan Business, UK) 2024, ss. 336

Jarosław Sempryk — 2026-02-12