Społeczeństwo

Dylematy wokół nauczania Kościoła na temat patriotyzmu

Piotr Burgoński — 2025-12-29

Celem niniejszego artykułu było pokazanie dylematów, jakie mogą się rodzić, gdy postulowaną przez Kościół koncepcję patriotyzmu skonfrontujemy z innymi elementami jego społecznego nauczania. Przeprowadzone analizy pokazały, że po pierwsze, soborowa definicja dobra wspólnego nie stanowi przeszkody, by przedmiot patriotyzmu móc zaliczyć do tej kategorii. Po drugie, partykularny charakter patriotyzmu można uzasadnić na gruncie nauczania Kościoła, nie wykluczając perspektywy uniwersalistycznej. Po trzecie, postulowany przez Kościół model edukacji patriotycznej może oznaczać konieczność pogodzenia się ze słabszą formułą patriotyzmu jako efektem tej edukacji.

Integracja regionalna według katolickiej nauki społecznej

Tomasz Grzegorz Grosse — 2025-12-29

Artykuł przedstawia model integracji regionalnej wprowadzanej po II wojnie światowej w Europie Zachodniej, którego nie zmieniły kolejne akcesje nowych państw europejskich. Autor diagnozuje najważniejsze dysfunkcje tego modelu, a następnie konfrontuje je z zasadami katolickiej nauki społecznej, poszukując inspiracji dla nakreślenia alternatywnego modelu integracji regionalnej. Na zakończenie rozważane są szanse wprowadzenia reform w projekcie integracji regionalnej, a więc możliwości zbudowania alternatywnego modelu współpracy w Europie.

Edukacja nad przepaścią

Aneta Rayzacher-Majewska — 2025-12-29

Edukacja stanowi obszar działania o szczególnie doniosłym znaczeniu dla społeczeństwa. W artykule ukazano wybrane problemy współczesnego systemu kształcenia, zarówno pod względem założeń teoretycznych i wprowadzonych lub planowanych zmian, jak i praktyki szkolnej oraz trudności związanych z realizacją procesu nauczania–uczenia się. Szczególna uwaga skoncentrowana jest na potrzebie wychowania do wartości wobec redukowania znaczenia nauczania religii i etyki w szkole. W odniesieniu do kryzysów obserwowanych w środowisku dzieci i młodzieży podkreśla się konieczność odnowienia wychowawczych zadań szkoły oraz wzmocnienia aksjologicznych fundamentów kształcenia.

O współczesnych wyzwaniach w dziedzinie wychowania, edukacji i życia rodzinnego. Uwagi filozoficzne i pedagogiczne

Paweł Skrzydlewski — 2025-12-29

Byt rodziny nigdy nie był tak mocno zagrożony jak współcześnie, a sama rodzina nie napotykała tak licznych i skomplikowanych przeszkód do wypełniania swej misji jak dziś. Skutkuje to przede wszystkim osłabieniem człowieka i jego wspólnot życia, takich jak naród, wspólnota lokalna oraz państwo. Słaby człowiek często nie potrafi sprostać zadaniom małżeńskim i rodzinnym, stając się złym obywatelem. Świat Zachodu (cywilizacja łacińska) ulega licznym przemianom, także w obszarze wychowania, edukacji i życia rodzinnego, z których wiele ma destrukcyjny wpływ na rozwój i doskonałość człowieka. Obok ateizacji i laicyzacji szczególnie niebezpiecznym zjawiskiem jest osłabianie naturalnych kręgów ludzkiego wychowania i edukacji. Najważniejszym z nich pozostaje rodzina jako wspólnota życia i miłości, autentyczna komunia osób. Filozofia realistyczna pozwala nie tylko ukształtować i obronić właściwe dla edukacji i wychowania rozumienie człowieka, lecz także przeciwstawić się fałszywym teoriom i praktykom wychowania, chroniąc życie publiczne przed stale zagrażającą cywilizacją śmierci.

Katolicka nauka społeczna u progu pontyfikatu papieża Leona XIV. Doświadczenia, wyzwania i perspektywy

Arkadiusz Wuwer — 2025-12-29

Tekst przedstawia wyzwania i perspektywy katolickiej nauki społecznej w kontekście nowego pontyfikatu papieża Leona XIV. Autor, wychodząc od historycznych modeli relacji Kościoła ze światem, wskazuje na współczesne napięcia oraz zasadnicze problemy kształtujące katolicką myśl społeczną: kryzys antropologiczny, przemiany technologiczne i ekologiczne, a także wyzwania komunikacyjne i instytucjonalne. Analiza podkreśla konieczność prowadzenia dialogu ze współczesnym społeczeństwem, twórczego rozeznania znaków czasu oraz odnowy metodologicznej. W konkluzji akcentowana jest potrzeba, aby katolicka nauka społeczna zachowała charakter dynamicznego narzędzia ewangelizacji i ramy dla budowania tego, co w teologicznym dyskursie określane jest mianem „cywilizacji miłości”, wspierając misję Kościoła rozumianego jako dar dla świata.

Sprawozdanie z IX Festiwalu Katolickiej Nauki Społecznej. Od teorii do praktyki (18–20 września 2025 r.)

Piotr Niemczyk — 2025-12-29

Verso un nuovo sistema socio-economico: ispirazioni e prospettive

Oreste Bazzichi — 2025-12-29

W niniejszym eseju przedstawiono alternatywny model gospodarczy EFCC (ekonomia franciszkańska, ekonomia obywatelska, ekonomia komunii), który integruje cztery tradycje etyczno-ekonomiczne: ekonomię franciszkańską, ekonomię obywatelską Genovesiego, ekonomię komunii Ruchu Focolare oraz naukę społeczną Kościoła katolickiego. Oparty na refleksji nad wspólnymi zasadami – centralnością osoby, wzajemnością, zaufaniem i sprawiedliwością społeczną – model EFCC-DSC stanowi propozycję systemową łączącą teorię i praktykę. Opiera się on na czterech obszarach operacyjnych (przedsiębiorstwa, finanse, opieka społeczna, edukacja) oraz na mechanizmach sprawdzonych w określonych kontekstach historycznych i lokalnych. Esej kończy się krytycznym porównaniem EFCC-DSC z innymi współczesnymi alternatywnymi modelami gospodarczymi, ukazując zarówno zbieżności, jak i rozbieżności.

Potrzebujący potrzebują pomocy. Wypalenie zawodowe a klimat organizacyjny w Okręgowym Ośrodku Wychowawczym

Kacper Radzki — 2025-12-29

Artykuł podejmuje problem wypalenia zawodowego wśród pracowników Okręgowego Ośrodka Wychowawczego, analizując jego związki z atmosferą pracy oraz specyfiką instytucji resocjalizacyjnej. Na podstawie danych empirycznych uzyskanych od 55 pracowników z różnych działów placówki przeprowadzono wieloaspektową analizę poziomu wypalenia, jakości relacji interpersonalnych oraz stylu zarządzania. Wyniki wskazują, że umiarkowany poziom objawów wypalenia współwystępuje z dużym zróżnicowaniem w postrzeganiu klimatu organizacyjnego. Na tej podstawie zaproponowano zintegrowany model wsparcia personelu. Artykuł podkreśla konieczność systemowej troski o dobrostan osób pracujących w warunkach wysokiego stresu zawodowego.

Mechanizmy marginalizacji i wykluczenia w ujęciu teorii kontyngencji

Jarosław Sempryk — 2025-12-29

Teoria kontyngencji pozwala analizować marginalizację i wykluczenie jako efekt niedopasowania jednostki lub grupy do wymogów otoczenia społecznego. W społeczeństwie industrialnym kryterium uczestnictwa była zdolność do pracy fizycznej i podporządkowania się dyscyplinie fabrycznej. W społeczeństwie informacyjnym kluczowe stają się kompetencje cyfrowe, zdolność do ciągłego uczenia się oraz mobilność. Transformacja rynku pracy po 1990 r. spowodowała trwałą marginalizację osób o niskich kwalifikacjach, które nie przystosowały się do nowego środowiska gospodarczego. Edukacja oraz brak dostępu do nowoczesnych kompetencji potęgują wykluczenie, szczególnie wśród seniorów, migrantów i osób o niskim kapitale kulturowym. Polityki społeczne, projektowane według uniwersalnych wzorców, często nie uwzględniają zróżnicowanych potrzeb lokalnych, co skutkuje pominięciem części grup w systemie wsparcia. Bariery w dostępie do usług publicznych, takich jak opieka zdrowotna, również wzmacniają mechanizmy marginalizacji. W perspektywie socjologicznej marginalizacja jest więc procesem strukturalnym, wynikającym z braku dopasowania jednostki do wymagań otoczenia, a nie jedynie efektem obiektywnych braków.

Luka prawna w ustroju demokratycznym w relacji prawo a filozofia polityki i etyka – wybrane przykłady

Michał Stachurski — 2025-12-29

Artykuł analizuje zjawisko luki prawnej jako problemu etycznego w ustroju demokratycznym. Autor wskazuje, że luka prawna nie jest jedynie efektem błędów legislacyjnych, lecz stanowi zjawisko głęboko osadzone w relacji między państwem a obywatelem. Przedstawiono trzy perspektywy etyczne: liberalną (naruszenie równości i sprawiedliwości proceduralnej), konserwatywną (zagrożenie dla moralnej ciągłości wspólnoty) oraz personalistyczną (naruszenie godności osoby ludzkiej). Analiza konkretnych luk w polskim prawie konstytucyjnym i karnym ukazuje ich konsekwencje etyczne, takie jak erozja zaufania społecznego, nierówność wobec prawa oraz osłabienie autorytetu instytucji. W zakończeniu podkreślono, że skuteczne przeciwdziałanie lukom prawnym wymaga zarówno precyzyjnego stanowienia prawa, jak i refleksji etycznej nad dobrem wspólnym oraz odpowiedzialnością państwa wobec obywateli.

Działalność oświatowa i społeczno-polityczna ks. Hugona Kołłątaja. Zarys prawno-historyczny

Andrzej Tomko — 2025-12-29

Artykuł Działalność oświatowa i społeczno-polityczna ks. Hugona Kołłątaja. Zarys prawno-historyczny przedstawia koncepcje ks. Hugona Kołłątaja odnoszące się do takich sfer, jak państwo, prawo i edukacja. Ks. Kołłątaj brał również czynny udział w kluczowych wydarzeniach historycznych w dziejach Polski, takich jak działalność Komisji Edukacji Narodowej, obrady Sejmu Czteroletniego oraz uchwalenie Konstytucji 3 maja 1791 r.

The Ethics of Artificial Intelligence for the Sustainable Development Goals, red. Francesca Mazzi, Luciano Floridi, Wydawnictwo Springer, Warszawa 2023, ss. 490.

Jarosław Sempryk — 2025-12-29

Michał Nowakowski, Paulina Grzywacz, Martyna Rzeczkowska, Sztuczna inteligencja. Wybrane aspekty zarządzania projektami AI & Data, C.H. Beck, Warszawa 2025, ss. 218.

Jarosław Sempryk — 2025-12-29