Kultura między „być” a „mieć”

Andrzej Zwoliński

doi:10.58324/s.453

Data publikacji : 2025-11-06

Tom 35 Nr 2 (2025)

Kultura między „być” a „mieć”

Andrzej Zwoliński

DOI: https://doi.org/10.58324/s.453

Abstrakt

Zagadnienie relacji teorii do praktyki, podobnie jak „mieć” do „być”, jest kluczowe dla antropologii. Wyznacza ono ramy etycznego i metafizycznego wymiaru praxis. Praktyka jest domeną człowieka, pochodzi od niego, a stąd wypływa wniosek, że aby cokolwiek było sensowne w ludzkim działaniu, najpierw musi mieć swą teoretyczną podbudowę. Nie można sformułować słusznych, czyli praktycznie prawdziwych i teoretycznie uzasadnionych norm działania bez gruntownej odpowiedzi na pytanie: kim jest człowiek? To istota dynamicznej zależności działania od istnienia działającego podmiotu. Człowiek jest nie tylko sprawcą zdarzeń i rzeczy (faktów), ale i sprawcą świadomym powinności działania. Powinność jest właściwie ludzkim, osobowym wymiarem faktyczności, czyli ludzkiej praxis. W szerokiej skali rozważanie na temat kultury wymaga aspektu „być” w całości perspektywy „mieć”. Przez całe wieki chrześcijaństwo przestrzegało przed sytuacją eliminowania wartości duchowych z kultury. Wołało o integralną wizję kultury, czyli pełny rozwój człowieka w jego „być” i „mieć”.

Słowa kluczowe:

człowiek, być, mieć, kultura, antropologia, teoria, praktyka

Inne teksty tego samego autora

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Zwoliński, A. (2025). Kultura między „być” a „mieć”. Społeczeństwo, 35(2), 84–105. https://doi.org/10.58324/s.453

Bibliografia

Arendt H., Kondycja człowieka, przekł. A. Łagodzka, Warszawa: Fundacja Aletheia 2000.

Bauman Z., Ponowoczesność jako źródło cierpień, Warszawa: Wydawnictwo Sic! 2000.

Bauman Z., Teoria klasy próżniaczej, Warszawa: Wydawnictwo Muza 1998.

Bauman Z., Życie na przemiał, przekł. T. Kunz, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2005.

Bazyli Wielki św., Homilia na Psalm 14. i przeciw lichwiarzom [w:] Wybór homilij i kazań, przekł. T. Sinko, Kraków 1947.

Bednarski F.W., Teologia kultury, Kraków: Wydawnictwo „M” 2000.

Bednarski W.F., Kultura w nauczaniu Jana Pawła II, „Polonia Sacra” 1998, nr 2 (46), s. 11-40.

Bendyk E., Kryzys wartości, „Niezbędnik Inteligenta. Polityka” 2017, nr 1, s. 68-71.

Bierdiajew M., Filozofia nierówności. Listy do nieprzyjaciół. Rzecz o filozofii społecznej, przekł. J. Chmielewski, Kęty: Wydawnictwo Antyk 2006.

Bloom W., Pieniądze, serce i umysł, przekł. M. Staszewska, B. Wolfram, Warszawa 1995.

Bożejewicz W., Problematyka pieniądza a demokracja finansowa, „Zarządzanie i Edukacja” 2003, nr 2 (38), s. 84-88.

Cywiński B., Idzie o dobro wspólne… Opowieść o Franciszku Stefczyku, Warszawa 2005.

Dylus A., Kościół wobec globalizacji, „Wokół Współczesności” 2002, nr 2 (14), s. 70-87.

Dyoniziak R., Postacie miłości, Kraków: Universitas 1995.

Dziura M., Kultura konsumpcji, „Roczniki Wydziału Nauk Prawnych i Ekonomicznych KUL” 2009/2010, t. 5-6, z. 2, s. 281-284.

Ekins P., Max-Neef M., Real-Life Economics, Routledge 1992.

Evans-Pritchard E.E., The Nuer – A Description of the Mode of Livelihood and Political Institutions of a Nilotic People, London: Oxford University Press 1940.

Filipiak M., Kościół wobec współczesnej kultury. Bibliografia wypowiedzi Jana Pawła II z lat 1978-1995, „Ethos” 1996, nr 33-34, s. 355-360.

Fromm E., Mieć czy być?, Poznań: Rebis 2012.

Fromm E., Mieć i być w doświadczeniu potocznym, „Spotkania” (Paryż) 1983, nr 17-18, s. 61-77.

Giertych M., Globalizm chrześcijański, „Opoka w Kraju” 2012, nr 79 (100), s. 1-2.

Grabińska T., Od nauki do metafizyki, Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo naukowe PWN 1998.

Grzegorz z Nyssy św., Wybór pism, przekł. T. Sinko, Warszawa: Pax 1963.

Guriewicz A.J., Kupiec [w:] Człowiek średniowiecza, red. J. Le Goff, przekł. M. Radożycka-Paoletti, Warszawa: Świat Książki 2000, s. 311-315.

Hamman A.G., Życie codzienne w Afryce Północnej w czasach św. Augustyna, przekł. M. Stafiej-Wróblewska, E. Sieradzińska, Warszawa: Pax 1989.

Jan Paweł II, Przemówienie do przedstawicieli świata kultury (Rio de Janeiro, 1 lipca 1980).

Jan Paweł II, Przemówienie po wysłuchaniu koncertu w teatrze „La Scala” (Mediolan, 21 maja 1983).

Kantor R., Społeczeństwo masowe wybiera i posiada władców-błaznów, „Miesięcznik Kulturalny Biały Kruk. WPIS” 2019, nr 3, s. 22-27.

Klecel M., Kultura, której nie ma, „Miesięcznik Kulturalny WPIS” 2016, nr 10 (72), s. 48-52.

Klose A., Chrześcijaństwo i ład społeczny, przekł. Z. Kowalska, Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT 2003.

Konig F., Kryzys współczesnego rozwoju cywilizacyjnego, tłum. J. Krucina [w:] Jakość życia. Człowiek wobec cywilizacji technicznej, red. J. Krucina, Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej 1977.

Kroebel A.L., Kultura, zdarzenia i jednostki ludzkie [w:] Tenże, Istota kultury, przekł. P. Sztompka, Warszawa: PWN 1989, s. 245-250.

Kroeber A.L., Kultura rzeczywistości i kultura wartości [w:] Tenże, Istota kultury, przekł. P. Sztompka, Warszawa: PWN 1989, s. 362-396.

Krzyżanowski A., Nauka o pieniądzu i kredycie, Warszawa – Kraków 1919.

Kuliszer J., Powszechna historia gospodarcza średniowiecza i czasów nowożytnych, t. 2, Warszawa 1961.

Landem D.S., Bogactwo i nędza narodów. Dlaczego jedni są tak bogaci, a inni tak ubodzy, przekł. H. Jankowska, Warszawa: Muza SA 2000.

Latoń A., Rozbity świat według Gabriela Marcela, „Kaliskie Studia Teologiczne” 2002, nr 1, s. 201-212.

Locke J., Traktat drugi, przekł. Z. Rau [w:] Dwa traktaty o rządzie, Warszawa: PWN 1992.

Majka J., Etyka życia gospodarczego, Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej 1982.

Marcel G., Być i mieć, przekł. D. Eska, Warszawa 1998.

Marks K., Kapitał, t. 3, cz. 2 [w:] K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. 25, Warszawa: Książka i Wiedza 1962.

Miller V.J., Religia w świecie konsumpcji. Chrześcijańska wiara i praktyka w kulturze konsumpcyjnej, przekł. T. Szafrański, Warszawa: Verbinum 2007.

O’Brien G., An Essay on Medieval Economic Teaching, London 1920.

Ortega y Basset J., Bunt mas, tłum. P. Niklewicz, Zakrzewo: Wydawnictwo Replika 2016.

Paweł VI, Encyklika Populorum progressio o popieraniu rozwoju ludów (26.03.1967).

Pharo P., Moralność a socjologia. Sens i wartości między naturą i kulturą, przekł. J. Stryjczyk, Warszawa: Oficyna Naukowa 2008.

Platon, Uczta, przekł. W. Witwicki, Warszawa 1984.

Przysławska J., Przyjaźń w Etyce Arystotelesa, Lublin 1935.

Radziechowski D., Teologia kultury integralnej. Antropologiczne studium myśli Karola Wojtyły – Jana Pawła II (Studia nad myślą Jana Pawła II, cz. 6), Kraków: Wydawnictwo Naukowe UPJPII 2010.

Rosicka J., Ekonomia [w:] Słownik społeczny, red. B. Szlachta, Kraków: Wydawnictwo WAM 2004, s. 176-207.

Simmel G., Filozofia pieniądza, przekł. A. Przyłębski, Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora 1997.

Strzeszewski Cz., Katolicka nauka społeczna, Warszawa 1984.

Szostkiewicz A., Sztafeta Gandhiego, „Polityka” 2010, nr 6, s. 24-25.

Tarnowski K., Gabriel Marcel, filozof próby [w:] G. Marcel, Tajemnica bytu, Kraków 1995, s. 9-22.

Tawney R.H., Religia a powstanie kapitalizmu, Warszawa 1963.

Tedeschi E.G., Cammilleri R., Pieniądze a niebo. Katolicy wobec ekonomii globalnej, tłum. K. Stopa, Kraków: Homo Dei 2011.

Tischner J., Gabriel Marcel [w:] Tenże, Myślenie według wartości, Kraków 2000, s. 154-165.

Tomasz z Akwinu św., Suma teologiczna w skrócie, red. F.W. Bednarski, Warszawa 2000.

Walker R., Guest R.H., The Man an the Assembly Line, London 1952. DOI: https://doi.org/10.4159/harvard.9780674599949

Weber M., Etyka protestancka a duch kapitalizmu, Warszawa 1994.

Wildstein B., Kultura, głupcze!, „W Sieci” 2015, nr 31, s. 36-39.

Włast-Matuszak R., Vini, Vidi, Vichy, czyli „callaboration horizontale” świata kultury, „Fronda” 2013, nr 66, s. 162-171.

Wojtyła K., Osoba i czyn, Kraków 1969.

Wszołek S., Elementy pogańskie w obrazach świata [w:] Neopogaństwo. Nowe czasy – stare idee, red. J. Królikowski, Poznań: Pallottinum 2001, s. 65-67.