Kultura między „być” a „mieć”

Andrzej Zwoliński

doi:10.58324/s.453

Published : 2025-11-06

Vol. 35 No. 2 (2025)

Culture between “to be” and “to have”

Andrzej Zwoliński

DOI: https://doi.org/10.58324/s.453

Abstract

The issue of the relationship between theory and practice, much like that between “to have” and “to be”, is fundamental to anthropology. It sets the framework for the ethical and metaphysical dimension of praxis. Practice is the domain of the human being, it originates from him, and therefore one must conclude that for any human action to make sense, it must first have a theoretical foundation. One cannot formulate sound, that is practically true and theoretically justified, norms of action without first thoroughly addressing the question: who is the human being? This reveals the dynamic dependence of action on the existence of the acting subject. Man is not only the cause of events and things (facts) but also a conscious agent of duty-bound action. Duty is in fact the properly human, personal dimension of factuality, that is, of human praxis. On a broader scale, reflection on culture requires that the aspect of “being” permeate the entire perspective of “having”. For centuries, Christianity has warned against the exclusion of spiritual values from culture. It has called for an integral vision of culture – that is, the full development of man in both his “being” and his “having”.

Keywords:

man, be, have, culture, anthropology, theory, practice

Most read articles by the same author(s)

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Zwoliński, A. (2025). Culture between “to be” and “to have”. Społeczeństwo, 35(2), 84–105. https://doi.org/10.58324/s.453

References

Arendt H., Kondycja człowieka, przekł. A. Łagodzka, Warszawa: Fundacja Aletheia 2000.

Bauman Z., Ponowoczesność jako źródło cierpień, Warszawa: Wydawnictwo Sic! 2000.

Bauman Z., Teoria klasy próżniaczej, Warszawa: Wydawnictwo Muza 1998.

Bauman Z., Życie na przemiał, przekł. T. Kunz, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2005.

Bazyli Wielki św., Homilia na Psalm 14. i przeciw lichwiarzom [w:] Wybór homilij i kazań, przekł. T. Sinko, Kraków 1947.

Bednarski F.W., Teologia kultury, Kraków: Wydawnictwo „M” 2000.

Bednarski W.F., Kultura w nauczaniu Jana Pawła II, „Polonia Sacra” 1998, nr 2 (46), s. 11-40.

Bendyk E., Kryzys wartości, „Niezbędnik Inteligenta. Polityka” 2017, nr 1, s. 68-71.

Bierdiajew M., Filozofia nierówności. Listy do nieprzyjaciół. Rzecz o filozofii społecznej, przekł. J. Chmielewski, Kęty: Wydawnictwo Antyk 2006.

Bloom W., Pieniądze, serce i umysł, przekł. M. Staszewska, B. Wolfram, Warszawa 1995.

Bożejewicz W., Problematyka pieniądza a demokracja finansowa, „Zarządzanie i Edukacja” 2003, nr 2 (38), s. 84-88.

Cywiński B., Idzie o dobro wspólne… Opowieść o Franciszku Stefczyku, Warszawa 2005.

Dylus A., Kościół wobec globalizacji, „Wokół Współczesności” 2002, nr 2 (14), s. 70-87.

Dyoniziak R., Postacie miłości, Kraków: Universitas 1995.

Dziura M., Kultura konsumpcji, „Roczniki Wydziału Nauk Prawnych i Ekonomicznych KUL” 2009/2010, t. 5-6, z. 2, s. 281-284.

Ekins P., Max-Neef M., Real-Life Economics, Routledge 1992.

Evans-Pritchard E.E., The Nuer – A Description of the Mode of Livelihood and Political Institutions of a Nilotic People, London: Oxford University Press 1940.

Filipiak M., Kościół wobec współczesnej kultury. Bibliografia wypowiedzi Jana Pawła II z lat 1978-1995, „Ethos” 1996, nr 33-34, s. 355-360.

Fromm E., Mieć czy być?, Poznań: Rebis 2012.

Fromm E., Mieć i być w doświadczeniu potocznym, „Spotkania” (Paryż) 1983, nr 17-18, s. 61-77.

Giertych M., Globalizm chrześcijański, „Opoka w Kraju” 2012, nr 79 (100), s. 1-2.

Grabińska T., Od nauki do metafizyki, Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo naukowe PWN 1998.

Grzegorz z Nyssy św., Wybór pism, przekł. T. Sinko, Warszawa: Pax 1963.

Guriewicz A.J., Kupiec [w:] Człowiek średniowiecza, red. J. Le Goff, przekł. M. Radożycka-Paoletti, Warszawa: Świat Książki 2000, s. 311-315.

Hamman A.G., Życie codzienne w Afryce Północnej w czasach św. Augustyna, przekł. M. Stafiej-Wróblewska, E. Sieradzińska, Warszawa: Pax 1989.

Jan Paweł II, Przemówienie do przedstawicieli świata kultury (Rio de Janeiro, 1 lipca 1980).

Jan Paweł II, Przemówienie po wysłuchaniu koncertu w teatrze „La Scala” (Mediolan, 21 maja 1983).

Kantor R., Społeczeństwo masowe wybiera i posiada władców-błaznów, „Miesięcznik Kulturalny Biały Kruk. WPIS” 2019, nr 3, s. 22-27.

Klecel M., Kultura, której nie ma, „Miesięcznik Kulturalny WPIS” 2016, nr 10 (72), s. 48-52.

Klose A., Chrześcijaństwo i ład społeczny, przekł. Z. Kowalska, Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT 2003.

Konig F., Kryzys współczesnego rozwoju cywilizacyjnego, tłum. J. Krucina [w:] Jakość życia. Człowiek wobec cywilizacji technicznej, red. J. Krucina, Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej 1977.

Kroebel A.L., Kultura, zdarzenia i jednostki ludzkie [w:] Tenże, Istota kultury, przekł. P. Sztompka, Warszawa: PWN 1989, s. 245-250.

Kroeber A.L., Kultura rzeczywistości i kultura wartości [w:] Tenże, Istota kultury, przekł. P. Sztompka, Warszawa: PWN 1989, s. 362-396.

Krzyżanowski A., Nauka o pieniądzu i kredycie, Warszawa – Kraków 1919.

Kuliszer J., Powszechna historia gospodarcza średniowiecza i czasów nowożytnych, t. 2, Warszawa 1961.

Landem D.S., Bogactwo i nędza narodów. Dlaczego jedni są tak bogaci, a inni tak ubodzy, przekł. H. Jankowska, Warszawa: Muza SA 2000.

Latoń A., Rozbity świat według Gabriela Marcela, „Kaliskie Studia Teologiczne” 2002, nr 1, s. 201-212.

Locke J., Traktat drugi, przekł. Z. Rau [w:] Dwa traktaty o rządzie, Warszawa: PWN 1992.

Majka J., Etyka życia gospodarczego, Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej 1982.

Marcel G., Być i mieć, przekł. D. Eska, Warszawa 1998.

Marks K., Kapitał, t. 3, cz. 2 [w:] K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. 25, Warszawa: Książka i Wiedza 1962.

Miller V.J., Religia w świecie konsumpcji. Chrześcijańska wiara i praktyka w kulturze konsumpcyjnej, przekł. T. Szafrański, Warszawa: Verbinum 2007.

O’Brien G., An Essay on Medieval Economic Teaching, London 1920.

Ortega y Basset J., Bunt mas, tłum. P. Niklewicz, Zakrzewo: Wydawnictwo Replika 2016.

Paweł VI, Encyklika Populorum progressio o popieraniu rozwoju ludów (26.03.1967).

Pharo P., Moralność a socjologia. Sens i wartości między naturą i kulturą, przekł. J. Stryjczyk, Warszawa: Oficyna Naukowa 2008.

Platon, Uczta, przekł. W. Witwicki, Warszawa 1984.

Przysławska J., Przyjaźń w Etyce Arystotelesa, Lublin 1935.

Radziechowski D., Teologia kultury integralnej. Antropologiczne studium myśli Karola Wojtyły – Jana Pawła II (Studia nad myślą Jana Pawła II, cz. 6), Kraków: Wydawnictwo Naukowe UPJPII 2010.

Rosicka J., Ekonomia [w:] Słownik społeczny, red. B. Szlachta, Kraków: Wydawnictwo WAM 2004, s. 176-207.

Simmel G., Filozofia pieniądza, przekł. A. Przyłębski, Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora 1997.

Strzeszewski Cz., Katolicka nauka społeczna, Warszawa 1984.

Szostkiewicz A., Sztafeta Gandhiego, „Polityka” 2010, nr 6, s. 24-25.

Tarnowski K., Gabriel Marcel, filozof próby [w:] G. Marcel, Tajemnica bytu, Kraków 1995, s. 9-22.

Tawney R.H., Religia a powstanie kapitalizmu, Warszawa 1963.

Tedeschi E.G., Cammilleri R., Pieniądze a niebo. Katolicy wobec ekonomii globalnej, tłum. K. Stopa, Kraków: Homo Dei 2011.

Tischner J., Gabriel Marcel [w:] Tenże, Myślenie według wartości, Kraków 2000, s. 154-165.

Tomasz z Akwinu św., Suma teologiczna w skrócie, red. F.W. Bednarski, Warszawa 2000.

Walker R., Guest R.H., The Man an the Assembly Line, London 1952. DOI: https://doi.org/10.4159/harvard.9780674599949

Weber M., Etyka protestancka a duch kapitalizmu, Warszawa 1994.

Wildstein B., Kultura, głupcze!, „W Sieci” 2015, nr 31, s. 36-39.

Włast-Matuszak R., Vini, Vidi, Vichy, czyli „callaboration horizontale” świata kultury, „Fronda” 2013, nr 66, s. 162-171.

Wojtyła K., Osoba i czyn, Kraków 1969.

Wszołek S., Elementy pogańskie w obrazach świata [w:] Neopogaństwo. Nowe czasy – stare idee, red. J. Królikowski, Poznań: Pallottinum 2001, s. 65-67.