Czy (młody) człowiek dzisiaj – oprócz ciała – ma jeszcze duszę? Duchowość i cielesność bytu ludzkiego w rozumieniu metafizyki chrześcijańskiej.

Piotr Mrzygłód

doi:10.58324/s.450

Data publikacji : 2025-11-06

Tom 35 Nr 2 (2025)

Czy (młody) człowiek dzisiaj – oprócz ciała – ma jeszcze duszę? Duchowość i cielesność bytu ludzkiego w rozumieniu metafizyki chrześcijańskiej.

Piotr Mrzygłód

https://orcid.org/0000-0002-8655-4586

DOI: https://doi.org/10.58324/s.450

Abstrakt

Współczesny świat stawia przed młodymi ludźmi wiele wyzwań, rodząc również pytanie o miejsce oraz rolę niematerialnego pierwiastka w ich życiu. Niniejszy tekst jest próbą filozoficznej odpowiedzi na pytanie, czy w erze najnowszych technologii, materializmu i niemal- że obsesyjnego „kultu ciała” oraz cielesności jest we współczesnym człowieku jeszcze przestrzeń na racjonalną refleksję nad ludzką duszą oraz samą duchowością. Autor już na samym początku zaznacza, że to właśnie filozofia stanowi uprzywilejowaną – jeśli nie najwłaściwszą – przestrzeń dyskursu nad zagadnieniem ludzkiej duchowości oraz doniosłością tego, co niematerialne w człowieku, a co ma swoje źródło również w unikalnym doświadczeniu religijnym, zwłaszcza mistycznym. Artykuł odwołuje się źródłowo do historycznych – filozoficznych – koncepcji duszy ludzkiej w kontekście jej ścisłych relacji oraz powiązań z ciałem, przywołując tutaj ustalenia klasycznej myśli greckiej (głównie Platon i Arystoteles), a także filozofię i teologię chrześcijańską (św. Tomasz z Akwinu oraz współcześni tomiści). Oś prowadzonych rozważań stanowi fundamentalna teza, że dusza, postrzegana jako niematerialny element bytu ludzkiego, a także źródło niematerialności właściwych człowiekowi działań, dopiero wraz z przypisanym jej materialnym, organicznym ciałem stanowi jedność psychofizyczną, a od strony metafizycznej – kompletną substancję. Autor tekstu, bazując na niesprzecznych ustaleniach realizmu filozoficznego, argumentuje za nierozerwalnym połączeniem duszy i ciała, dokonującym się tak w przestrzeni metafizycznej, jak i fenomenologicznej. Podkreśla również, że dusza jest aktem i jednocześnie formą organizującą materię organiczną do bycia konkretnym ciałem i wraz z owym ciałem – adresatem eschatologicznego przeznaczenia.

Słowa kluczowe:

człowiek, młodzież, dusza, ciało, substancja, metafizyka człowieka, chrześcijaństwo

Inne teksty tego samego autora

Piotr Mrzygłód, Emotywność w strukturze i naturze osoby. Próba rekonstrukcji jednego z węzłowych zagadnień „zapomnianej” antropologii Karola Wojtyły , Społeczeństwo: Tom 169 Nr 1 (2025): Co należy mieć na myśli

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Mrzygłód, P. (2025). Czy (młody) człowiek dzisiaj – oprócz ciała – ma jeszcze duszę? Duchowość i cielesność bytu ludzkiego w rozumieniu metafizyki chrześcijańskiej. Społeczeństwo, 35(2), 26–49. https://doi.org/10.58324/s.450

Bibliografia

Andrzejuk A., Przedmowa – „Anima et corpus” [w:] M. Krasnodębski, Dusza i ciało, Warszawa 2004, s. 9-14.

Andrzejuk A., Człowiek i decyzja, Warszawa 2007.

Andrzejuk A., Antropologiczne podstawy etyki, „Rocznik Tomistyczny” 8:2019, s. 157-172.

Arystoteles, O duszy, tłum. P. Siwek, Warszawa 1988.

Arystoteles, Polityka, tłum. L. Piotrowski, Warszawa 2004.

Bartnik S., Personalizm, Lublin 2000.

Bloom A., Umysł zamknięty, tłum. T. Bieroń, Poznań 1997.

Blum D., Mózg i płeć. O biologicznych różnicach między kobietami i mężczyznami, tłum. E. Kołodziej-Józefowicz, Warszawa 2000.

Bujak J., Wprowadzenie do antropologii filozoficznej i teologicznej, Szczecin 2022.

Boeciusz, Liber de persona et duabus naturis et una persona Christi [w:] Patrologia Latina, t. LXIV, wyd. J.P. Migne, Paris 1860.

Carrel A., Przedmowa [w:] Tenże, Człowiek istotą nieznaną, tłum. R. Świętochowski, Kraków 1938, s. XI-XVI.

Copleston F., Historia filozofii, t. 1, tłum. H. Bednarek, Warszawa 2004.

Dec I., Transcendencja człowieka w przyrodzie, Wrocław 1994.

Dec I., Humanizmy i ich roszczenia w wyjaśnianiu człowieka [w:] Zadania współczesnej metafizyki, t. 5: Błąd antropologiczny, red. A. Maryniarczyk i K. Stępień, Lublin 2003, s. 49-72.

Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, tłum. I. Krońska, Warszawa 2004.

Drążek E., Racja wielości władz duszy według św. Tomasza z Akwinu, Świdnica 2007.

Eliade M., Historia wierzeń i idei religijnych, t. 1-3, tłum. S. Tokarski, A. Kuryś, Warszawa 2007-2008.

Gilson É., Duch filozofii średniowiecznej, tłum. J. Rybałt, Warszawa 1958.

Gilson É., Jedność doświadczenia filozoficznego, tłum. Z. Wrzeszcz, Warszawa 2001.

Grom B., Psychologia religii. Ujęcie systematyczne, tłum. H. Machoń, Kraków 2009.

Jan Paweł II, Encyklika: «Fides et ratio», Tarnów 1998.

Jaspers K., Szyfry transcendencji, tłum. Cz. Piecuch, Toruń 1995.

Kiwka M., Rozumieć filozofię, Wrocław 2007.

Kłoczowski J.A., Czym jest duchowość? [w:] Fenomen duchowości, red. A. Grzegorczyk, J. Sójka, R. Koschany, Poznań 2006, s. 13-20.

Kowalczyk S., Zarys filozofii człowieka, Sandomierz 1990.

Kowalczyk S., Ciało człowieka w refleksji filozoficznej, Lublin 2009.

Krasnodębski M., Dusza i ciało, Warszawa 2004.

Krąpiec M.A., Dusza ludzka [w:] Encyklopedia katolicka, t. 4, red. R. Łukaszyk [i in.], Lublin 1983, k. 378-385.

Krąpiec M.A., Ja – człowiek. Zarys antropologii filozoficznej, Lublin 1991.

Krąpiec M.A., Psychologia racjonalna, Lublin 1996.

Kuczyński T., Czy człowiek współczesny ma jeszcze duszę? Dyskusja z antropologią bez Boga, Radom 2005.

Majkrzak H., Antropologia integralna w Sumie teologicznej św. Tomasza z Akwinu, Kraków 2006.

Majkrzak H., Władze duszy w ujęciu św. Tomasza z Akwinu, „Rocznik Tomistyczny” 11:2022, s. 65-88.

Marcel G., Być i mieć, tłum. P. Lubicz, Warszawa 1986.

Maryniarczyk A., Wymiana „duszy” na „jaźń”, „Nasz Dziennik” 29-30.09.2001.

Morciniec P., Bioetyka personalistyczna wobec zwłok ludzkich, Opole 2009.

Mrzygłód P., Osoba w horyzoncie choroby, cierpienia i śmierci, Wrocław 2017.

Osek E., „Poznaj samego siebie” w interpretacji Bazylego Wielkiego, „Vox Patrum” 52:2008, nr 28, s. 761-783. DOI: https://doi.org/10.31743/vp.6311

Palahniuk Ch., «Fight Club». Podziemny krąg, tłum. L. Jęczmyk, Warszawa 2022.

Pastuszka J., Dusza ludzka – jej istnienie i natura, Lublin 1957.

Pieja W., Aktualność nauczania Jana Pawła II na temat błędu antropologicznego, „Polonia Sacra” 2020, nr 2, s. 133-146. DOI: https://doi.org/10.15633/ps.3659

Piluś H., Antropologia filozoficzna neotomizmu, Warszawa 2010.

Piszkalski H., Problem „sytuacji granicznych” w ujęciu Karla Jaspersa, „Analecta Cracoviensia” 10:1978, s. 99-116. DOI: https://doi.org/10.15633/acr.2948

Przybylski B., Pokolenie X, Y oraz Z. Próba uporządkowania ram czasowych i etykiet pokoleniowych, „Pedagogika Społeczna” 3:2023, nr 89, s. 27-44.

Reale G., Historia filozofii starożytnej, t. 1, tłum. I. Zieliński, Lublin 2000.

Swieżawski S., Centralne zagadnienie tomistycznej nauki o duszy (Commensuratio animae ad hoc corpus), „Przegląd Filozoficzny” 44:1948, nr 1-3, s. 131-191.

Swieżawski S., Święty Tomasz na nowo odczytany, Poznań 1995.

Swieżawski S., «Traktat o człowieku». Wstęp do Kwestii 76, Kęty 1998.

Szewczyk W., Kim jest człowiek? Zarys antropologii filozoficznej, Tarnów 1993.

Ślipko T., Prawo naturalne jako podstawa szacunku człowieka dla życia i przyrody, „Ethos” 7:1994, nr 1-2, s. 88-101.

Tomasz z Akwinu św., Quaestiones: «De Anima» (Kwestia o duszy), tłum. Z. Włodek i W. Zega, Kraków 1996.

Tomasz z Akwinu św., Quaestiones: «De Veritate».

Tomasz z Akwinu św., Summa Theologica I-III, cura et studio P. Caramello, Torino 1962-1963.

Trocquer R. Le, Kim jestem – ja człowiek, tłum. O. Scherer, Paris 1968.

Wajs P., Rezygnacja z katechezy szkolnej jako przejaw laicyzacji społeczeństwa, „Społeczeństwo” 2020, nr 4, s. 89-99.

Wawrzyniak S., Kultura poznania siebie. Upadek czy rozwój?, Poznań 2016.

Wielgus S., Philosophia perennis [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, t. 10, red. A. Maryniarczyk, Lublin 2009, s. 332-334.

Wittgenstein L., Dociekania filozoficzne, cz. 2, tłum. B. Wolniewicz, Warszawa 2000.

Wolska U., Pragnienie duchowości – czym jest życie duchowe człowieka?, „Paideia” 2023, nr 5, s. 43-65.

Wolska U., Fenomen żywego ciała w tożsamości duchowo-cielesnej, „Paideia” 2024, nr 6, s. 55-77.